Biotechnische bedrijven en
zelfs een aantal geleerden zijn van mening dat wij genetisch
gemanipuleerde zaden nodig hebben om de wereld te voeden
en de aarde tegen chemicaliën te beschermen. Hun
argumenten klinken griezelig bekend.
Dertig jaar gelden schreef ik om maar één
reden Diet
for a Small Planet. Als onderzoeker in de landbouwkundige
bibliotheek van de University of California in Berkely
ontdekte ik tot mijn verbijstering dat de deskundigen
- te vergelijken met de huidige voorvechters van de biotechniek
- ongelijk hadden. Zij hielden ons voor dat we de grenzen
van de aarde om ons te voeden hadden bereikt, terwijl
er eigenlijk meer dan genoeg voedsel voor ons allemaal
was. |
|
Honger, zo leerde ik, is
het gevolg van economische 'gegevens' die wij zelf hebben
geschapen, uitgangspunten en structuren die actief overvloed
in schaarste omzetten. Dat is vandaag de dag eerder
meer dan minder waar.
De hele geschiedenis hadden de herkauwers de mens gediend
door gras en ander 'oneetbare waar' tot hoogwaardige
eiwitten te verwerken. Zij waren onze wandelend eiwitfabrieken.
Maar zodra wij vee gingen voeren met de oogst van akkers
waarop ook eetbaar voedsel kon worden geteld, maakten
wij de herkauwers tot onze eiwitvuilnisbak. |
| |
|
|
Een klein deel van de aan dieren
gevoerde voedingsstoffen komt maar bij ons terug als vlees;
de rest gebruiken dieren vooral voor energie of laten
ze weer achter als uitwerpselen. Dertig jaar gelden ging
een derde van het wereldgraan naar vee; tegenwoordig ligt
dat dichterbij de helft. En nu bekwamen we ons in dezelfde
verdwijntruc met de wereldvisvoorraad. Door vis aan vis
te voeren verkleinen we opnieuw het potentiële aanbod.
We verkleinen het wereldvoedselaanbod maar om één
reden: de honderden miljoenen mensen die honger lijden
kunnen niet genoeg 'marktvraag' scheppen voor de vruchten
van de aarde. Dus gaat er steeds meer door de mond van
vee, dat het omzet in iets wat de welgestelden zich kunnen
veroorloven. Maïs wordt haasbiefstuk. Sardines worden
zalm. |
|
Nu komt de biotechniek. Terwijl
de voorstanders beweren dat de biotechnische werkwijzen
met de zaden ' veilig' en 'precies' zijn, wordt dit door
anderen geleerden tegengesproken, evenals de bewering
dat biotechnische gewassen ook echt het gebruik van bestrijdingsmiddelen
hebben teruggebracht. Maar dit debat is in sommige opzichten
nu juist een deel van het probleem. Het is een tragisch
vermaak dat onze planeet zich niet kan veroorloven.
Nog altijd wordt de verkeerde de vraag gesteld. Er is
niet alleen al genoeg voedsel op de wereld, maar zolang
we alleen over voedsel praten - over de beste productiewijze
- zullen we nooit een eind aan de honger maken of de gewenste
voedselveiligheid tot stand brengen. In plaats daarvan
moeten we vragen: hoe vestigen we gemeenschappen waarin
niemand bezorgd hoeft te zijn of hij wel eten, veilig,
gezond eten - op tafel kan zetten? Die vraag voert ons
veel verder dan voedsel. Die voert ons naar de kern van
de democratie als zodanig, naar de vraag welke stemmen
er worden gehoord als het gaat om land, zaden, kredieten,
werkgelegenheid, handel en voedselveiligheid. |
| |
|
|
| Het probleem is dat deze
vraag niet aan de orde kan worden gesteld door geleerde
of particuliere organen, ook niet door de meest hoogstaande
onderneming. Alleen burgers kunnen er antwoord op geven,
door een openbaar debat en de uit onze betrokkenheid
voortkomende verantwoordelijke instellingen. De publieke
discussie over voedsel en honger wordt steeds meer bepaald
door de public relations van multinationale bedrijven
die niet alleen de productie en distributie van voedsel
beheersen, maar ook de agrarische grondstoffen en zaadoctrooien.
 |
|
Twee jaar gelden sloten
de zeven voornaamste biotechnische bedrijven, waaronder
Monsanto
zich aaneen in de neutraal klinkende Raad voor biotechnische
informatie, en ze besteden miljoenen om ons te sussen
met pagina grote krantenadvertenties over de deugden
van de biotechniek. Overheidsinstellingen zijn langzamerhand
meer verplicht aan die bedrijven dan aan hun burgers.
Nergens is dat duidelijker dan bij besluiten over de
biotechniek - of het nu gaat om goedkeuring of patentering
van biotechnische zaden en levensmiddelen zonder publieke
inbreng of om afwijzing van een verplichte etikettering
van biotechnisch voedsel ondanks een brede publiek wens
daartoe. Het gebrek aan een waarachtige democratische
dialoog en een verantwoordelijke overheid is een belangrijke
reden dat de meeste mensen blind blijven voor de vele
doorbraken die de afgelopen dertig jaar hebben laten
zien dat we onze voedsel in overvloed kunnen telen en
toch de aarde kunnen beschermen.
Honger wordt niet veroorzaakt door schaarste aan voedsel
maar door een schaarste aan democratie. De oplossing
kan dus ook nooit komen van nieuwe technieken, ook al
zouden die 'veilig' blijken. De oplossing kan alleen
komen van burgers die democratieën vestigen waarin
de overheid verantwoording schuldig is aan hen en niet
aan ondernemingen. |
| |
|
|
 Hope's
Edge: The Next Diet for a Small Planet by Frances Moore
Lappe, Anna Lappe |
|
Francis Moore Lappe
is gastdocent aan het Massachusetts Institute of Technology.
Dit artikel verscheen 7 augustus 2001 in het NRC. |
|
|
|
Het Informatiecentrum Vlees heeft berekend dat sinds uw bezoek aan deze pagina 0 mensen gestorven aan ondervoeding. Sinds 1 januari 2006 zijn dat 0 mensen.
Voor 1 kilo dierlijk eiwit is zo'n 5 kilo plantaardig eiwit nodig. Zodoende wordt gigantisch veel voedsel verspild aan veevoer.
|
 |
Informatiecentrum Vlees is een initiatief van:
|
