De dieren en planten in de vrije natuur moeten leefgebied hebben waarin voldoende ruimte is om te (over)leven.
Als een natuurgebied zelf te klein is, kan het leefbaar gemaakt worden door het te verbinden met een ander gebied, via een zogenaamde "groene corridor". Samen kunnen ze dan een soort een kans bieden, daarnaast wordt een dergelijk landschap interessanter voor menselijke recreatie. Met een duur woord heet een dergelijk, aan elkaar geschakeld gebied de "Ecologische HoofdStructuur". In een dergelijke structuur komt bestaande, erkende natuur en nieuwe, gecreëerde natuur: natuurontwikkelingsgebied of beheersgebieden.

Daartegenover staan gebieden waarin intensieve veehouderij wordt geconcentreerd. De aanpassing daarvan heet reconstructie.

Natuurontwikkelingsgebied is gebied dat nog ontwikkeld moet worden. Beheersgebied is gebied waarin met boeren bepaalde afspraken worden gemaakt om de natuur te ontzien. Een belangrijke rol vormen de waterwegen: de grote rivieren, maar ook de kleine sloten langs het bouwland.

Door de opwarming van de aarde schuiven biotopen op en wordt het nog belangrijker dat planten en dieren mee kunnen migreren, anders sterven zij uit.

Bovenstaande kaart is afkomstig van het RIVM en laat zien wat bestaande natuur is en wat nog "gemaakt" moet worden. Duidelijk is dat met name in provincies als Groningen en Limburg de natuur nu nog erg versnipperd is en dat de bestemming nog niet is veilig gesteld. Locale overheid en boeren werken niet bepaald mee om de EHS te bevorderen. Aan land met als bestemming industriegebied valt meer te verdienen.

Dat natuur is aangewezen wil niet zeggen dat het ook wordt verwezenlijkt of dat dit op korte termijn gaat gebeuren. Er kan nog veel tussen komen en als gevolg van economische druk wordt voortdurend aan de plannen en dus aan de beschikbare ruimte voor de natuur geknabbeld.

Vereniging natuurmonumenten pleit met Staatsbosbeheer en SNM voor een versneld aankoopbeleid. Door de stijgende grondprijzen kan men door sneller aankopen veel geld besparen als men tenminste de beleidsvoornemens wil waarmaken (zie ook overzicht bezit natuurgebieden). Aankopen van gebied is de meest effectieve manier om natuur te beschermen.

Ook in Zuid-Nederland is meer natuur dan de EHS alleen. Een voorbeeld is het leefgebied van dassen en korenwolfen. De EHS is daarvoor geen optimale oplossing. Door de beperkte hoeveelheid beschikbare hectares vallen waardevolle gebieden buiten de boot. Das&Boom beschrijft hoe zij aankijken tegen het Nederlandse natuurbeleid.

Beleidsambtenaar Frans Vera van het LNV stelt in het NRC van 7-11-2000 "Als wij vinden dat natuur net zo belangrijk is als landbouw, dan zal de herschikking ten koste gaan van de landbouw."

Voor een totaal overzicht van aantallen dieren in de bio-industrie in Nederland in kaart per dier per provincie en hun situatie, kan men terecht bij ons provinciaal overzicht.

Startpagina voor de natuur in Nederland is: natuur.pagina.nl

Op de site van de RIVM meer informatie over de stand van zaken (Natuurbalans) en kaarten van de EHS. De voortgang loopt achter bij de plannen.
De Milieubalans 2004 laat zien dat in 2010 slechts tien procent van de Brabantse natuur duurzaam zal zijn beschermd tegen ammoniak uit mest. De belasting van de natuur met deze stikstofverbinding zal op dat moment hoger zijn dan in elke andere provincie. Ook de kwaliteit van het Brabantse grondwater is door nitraatvervuiling als gevolg van overbemesting onder de maat en voldoet niet aan de Europese richtlijn hiervoor. Te veel nitraat in drinkwater is schadelijk voor baby’s.