Dierenwelzijn en menselijke gezondheid in gevaar door export van vlees

Het exporteren van vlees (dood of levend) is alleen aantrekkelijk als de prijs daarvan zo laag is dat het buitenland geïnteresseerd is in afname. Nederland slaagt er in de prijs van vlees laag te houden omdat onze veehouderij bezuinigt op het welzijn van dieren en doordat zij kosten en de overlast afwentelt op het milieu, het dier en op de belastingbetaler.

Uit het buitenland loert een ander gevaar. Allereerst is er het verspreiden van Mond- en Klauwzeer. Het slechte Engelse voorbeeld uit het verleden om slachtafval te recyclen tot veevoeder heeft het gevaar van BSE opgeleverd. BSE is is in de vorm van Creutzfeldt-Jakob (CJD) dodelijk voor de mens. Door de internationale handel in vlees is het gevaar niet denkbeeldig dat consumenten in (of door import van vlees uit) andere landen CJD oplopen. Naast het dierenleed uit de bio-industrie is de menselijke gezondheid een tweede reden om de export van alle vleesproducten (dood en levend) te stoppen.

70% van de Nederlandse dierlijke productie wordt geëxporteerd, terwijl 63 procent van de Nederlandse vleesconsumptie is geïmporteerd.
Het CBS publiceerde juni 2000 in een nieuwsbericht het volgende:
"Het handelsoverschot van de landbouwproducten steeg in 1999 met bijna 2,5 miljard gulden. Door deze ontwikkelingen kan men stellen dat Nederland geen exporterend land meer zou zijn als de handel in landbouwproducten zou verdwijnen. Deze prestatie op de Nederlandse handelsbalans moet deels worden toegeschreven aan de Nederlandse boer en voor een ander deel aan de handel in landbouwproducten en industriële verwerking daarvan. Vooral het handelsoverschot van ruwe dierlijke en plantaardige producten is hoog. Bovendien neemt het de laatste jaren nog steeds toe. Inmiddels bedraagt dit overschot 11,7 miljard gulden. Ook andere belangrijke agrarische productgroepen als vlees en vleesproducten, groenten en fruit, zuivelproducten en veevoeder leveren flinke handelsoverschotten op." Tot zover het CBS.

Wat opvalt in deze tekst is de suggestie dat Nederland iets te danken zou hebben aan de overproductie van de Nederlandse veehouder. Er wordt gesproken over een prestatie, terwijl er beter gesproken kan worden over een schandplek.
Door de lage prijzen en de grote productie wordt de consumptie van onverantwoord geproduceerd vlees vergroot. Hiermee heeft de macht van de slechte smaak voorlopig gewonnen. Wanneer hier niets tegen wordt gedaan, zal de schadelijke werking zich wereldwijd verspreiden want veehouders uit andere landen zullen zich gedwongen voelen om de Nederlandse verwerpelijke manier van bedrijfsvoeren na te volgen. Daarboven geldt dat hun morele normen zullen verwateren omdat Nederland hierin het slechte voorbeeld geeft, voorafgegaan door ministers die het systeem van bio-industrie in het buitenland promoten.

Het Nederlandse bedrijfsleven geeft jaarlijks bijna 250 miljoen uit voor promotie van de landbouwexport. Dit bedrag is het hoogste in de EU.

Het economische belang van de intensieve veehouderij is vrij marginaal: de sector (inclusief toeleveranciers, verwerking, zakelijke diensten) draagt volgens het Centraal Planbureau voor 1,3 procent bij aan het bruto binnenlands product (bbp), ofwel 4,4 miljard euro. De keten is goed voor 97 duizend voltijdbanen. Tegenover die bijdrage aan de economie oogt de schadepost van de MKZ-crisis in 2001 schrikbarend hoog: 1,3 miljard euro (Volkskrant 04-03-03).

Met name het internationale gesleep met levende dieren levert dierziekten en dierenleed op.

Nederland exporteert dagelijks bijna 1 miljoen stuks pluimvee en per week 20.000 levende varkens en 60.000 biggen. Per jaar verlaten ongeveer 5,2 miljoen landbouwhuisdieren levend ons land. Alleen omdat slachten in het buitenland goedkoper is en de exportlanden er voorkeur aan geven zelf te slachten. Van deze 5,2 miljoen worden er 2 miljoen geslacht, de overigen mogen hun 'leven' nog even voortzetten in een fok- of mestbedrijf.

In- en uitvoer van levende dieren uit Nederland in 2000

In 2002 heeft Nederland 346 miljoen stuks levend pluimvee uitgevoerd voor een waarde van 209 miljoen euro. In datzelfde jaar werden 404 miljoen stuks broedeieren van pluimvee uitgevoerd met een waarde van 74 miljoen euro. Jaarlijks wordt 200 miljard kg vlees geëxporteerd.
De laatste jaren is de export van levend pluimvee flink toegenomen. Ten opzichte van 1996 is het aantal uitgevoerde stuks pluimvee zelfs verdubbeld.
Levend pluimvee wordt vooral naar Duitsland en België uitgevoerd. Bijna driekwart van het uitgevoerde levend pluimvee was in 2002 voor de Duitse afzetmarkt bestemd. Hierbij hoort een exportwaarde van 92 miljoen euro.
Een vijfde van de Nederlandse export gaat naar België. Dit betekent dat in 2002 bijna 70 miljoen stuks levend pluimvee met een exportwaarde van 63 miljoen euro naar België is uitgevoerd.
In 2002 werden 404 miljoen stuks broedeieren van pluimvee uitgevoerd met een waarde van 74 miljoen euro. Ruim de helft (52 procent) werd naar de EU geëxporteerd, met Duitsland, België, Italië en Oostenrijk als belangrijkste uitvoerlanden.
Naar Azië werd in 2002 bijna 20 procent van het totaal aantal broedeieren uitgevoerd. Saudi-Arabië, Iran en Koeweit zijn hier de belangrijkste bestemmingen.

Terwijl in ons land de inbreng van de landbouw afneemt, neemt de productie in de landbouw nog steeds tweederde van het landoppervlakte in, tegen wereldwijd 30%. Naast beslag op de ruimte in eigen land, gebruikt de Nederlandse intensieve veehouderij een veelvoud van de ruimte in Derde Wereldlanden voor de productie van veevoer.

Hoewel dat economisch minder oplevert, zou het om vele redenen een goede zaak zijn als een deel daarvan bestemd zou worden voor de Ecologische Hoofdstructuur.

Er zijn weinig landen met een te grote veestapel

Wie mocht denken dat bijna ieder land meer dieren produceert uit economisch belang heeft het mis. Het zijn slechts een beperkt aantal landen, die naast Nederland overproduceren. Bekende voorbeelden zijn de Verenigde Staten van Amerika en Frankrijk. Beide landen kennen dan ook vergelijkbare schandalen op het gebied van veehouderij en de vleesverwerkende industrie. Voor een inzicht in de gang van zaken in Amerika wordt verwezen naar een boekbespreking in Trouw. Voor Frankrijk willen we wijzen op het onzalige idee om gezonde varkens te vernietigen om de vleesprijs te verhogen.

Oud-politici Van Agt kwam op de proppen met het "ethisch reveil". De aanjager van de grootschaligheid in de veehouderij en daarmee van de bio-industrie, de heer Mansholt, heeft in zijn politieke nadagen geprobeerd om het tij te keren. Beiden stonden niet meer aan het politieke roer en hun spijt kwam te laat en eigenlijk waren ze ook niet geloofwaardig. Morele moed is aan de orde wanneer de politicus onder economische druk staat en niet achteraf.

Wat de gevolgen zijn voor de aantallen in de diverse bedrijfstakken: varkens, runderen en pluimvee hebben we beschreven in een achtergrondartikel "sluit de grenzen voor vlees en zuivel". Zet een economie rond om een veehouderij zoveel mogelijk regionaal en ecologisch verantwoord op.

Zie ook www.aanpakkendiehandel.nl

Stelling bij Alle Dieren Tellen Mee (AVRO hamvraag zomer 2000):

Onze export mag niet lijden onder diervriendelijke vleesproductie.

Uitslagen van de peiling:

• Ja, onze economie is belangrijk 6%
• Dat vind ik wel erg kort door de bocht 19%
• Pertinent mee oneens. We moeten onze dieren op een beschaafde manier behandelen 75%

Stelling 2

We kunnen alleen op de wereldmarkt concurreren door goedkope vleesproductie. Moeten we dat doen?

Uitslagen van de peiling:

• Ja, onze economie is belangrijk 10%
• Niet zonder meer. Alleen als het milieu en het welzijn van dieren goed geregeld is 71%
• Nee, als we alleen naar de wereldmarkt kijken, verwaarlozen we de zaken in ons eigen land 19%