Onwaarheden die dierenleed veroorzaken

Veel dierenleed hangt samen met oude overtuigingen

Onwaarheden over dieren worden al eeuwenlang doorverteld. Ze zijn hardnekkig, omdat ze goed uitkomen: wie gelooft dat een dier geen pijn voelt, geen besef heeft of er nu eenmaal is voor de mens, kan het met een gerust geweten gebruiken.

Dieren gebruiken is op zich niet het probleem. Het probleem begint waar gebruik overgaat in misbruik en waar kennis over dieren plaatsmaakt voor een drogredenering die dat misbruik goedpraat. Daarom hoort deze pagina bij onze reeks over drogredenen en demagogie.

Die vraag is actueler dan ooit. De noodzaak om dieren te gebruiken is in theorie weggevallen: we weten hoe we gezond plantaardig kunnen eten en een huisdier nemen we vaak om oneigenlijke redenen. Wat overblijft, zijn gewoonte, gemak, economisch belang en de oude onwaarheden die dat in stand houden.

Van kennis naar misbruik

Zo glijdt het af, stap voor stap. Een voorbeeld:

  1. KennisEen koe zorgt voor haar kalf en roept als het wordt weggehaald
  2. OvertuigingDat is gewoon ‘moederinstinct’
  3. OnwaarheidEen dier voelt niet echt wat een mens voelt
  4. DrogredenZe is het zo weer vergeten, dus het kan geen kwaadSoorten drogredenen →
  5. MisbruikKalfjes worden standaard kort na de geboorte bij hun moeder weggehaaldLees verder →

Het kantelpunt: zodra een onwaarheid het belang van het dier wegredeneert, wordt gebruik misbruik.

Animal Freedom wil onwaarheden ("volkswijsheden") aan de kaak stellen die dierenleed veroorzaken of in stand houden. De links verwijzen naar eigen artikelen of naar andere sites.

Een aantal voorbeelden van deze "onwaarheden" zijn de volgende. Bij elk ervan staat wat we weten en welke drogreden erachter schuilgaat.

“De mens is superieur aan een dier”

Wat we weten: Mens en dier hebben een gemeenschappelijke afstamming. Meer intelligentie geeft geen recht op gebruik.

Drogreden: Beroep op onbekende argumenten

Lees het artikel →

“Stierenvechten is cultuur: de stier is ervoor geschapen”

Wat we weten: Hoe oud een traditie is, zegt niets over het morele gehalte. In de arena wordt de stier verzwakt, verwond en gedood. Als toerist houd je dat met een kaartje mede in stand.

Drogreden: Beroep op vermeend verband

Lees de drogredenen over stierenvechten →

“Vlees (eiwit) is een voor de gezondheid noodzakelijk onderdeel van het menu”

Wat we weten: Het lichaam heeft geen eiwit nodig, maar de bouwstenen ervan (aminozuren): eiwit wordt in de darmen eerst afgebroken. Planten bevatten dezelfde bouwstenen; wie gevarieerd plantaardig eet, krijgt ze allemaal binnen.

Drogreden: Ontduiken van de bewijslast

Lees het artikel →

“Huisdieren stimuleren het verantwoordelijkheidsbesef van kinderen”

Wat we weten: Een kind leert vooral dat je dieren mag opsluiten; de zorg komt meestal op de ouders neer.

Drogreden: Beroep op het volksgevoel

Lees het artikel →

“Kinderen worden groot en sterk van vlees eten”

Wat we weten: Kinderen groeien ook zonder vlees gezond op. Het beeld komt vooral uit reclame van de vleessector.

Drogreden: Beroep op autoriteit

Lees het artikel →

“Melk is goed voor elk”

Wat we weten: Melk is niet onmisbaar: calcium en eiwit zitten ook in plantaardig voedsel.

Drogreden: Beroep op het volksgevoel

Lees het artikel →

“Consumptie van (delen van) honden en/of andere dieren wekt potentie en liefde op”

Wat we weten: Daar is geen enkel bewijs voor. Wel houdt dit bijgeloof stroperij en dierenleed in stand.

Drogreden: Beroep op vermeend verband

Lees verder op deze pagina ↓

“Dieren missen iets wat mensen wel hebben”

Wat we weten: Dieren kennen pijn, angst, emoties, relaties en bewustzijn. Dat ze het niet in woorden zeggen, betekent niet dat ze het niet voelen.

Drogreden: Beroep op onwetendheid

Lees verder op deze pagina ↓

In dit stukje behandelen we (kort) het vooroordeel dat dieren bepaalde eigenschappen missen die mensen wel hebben.

Is de mens meer dan een dier?

In onze geschiedenis zijn de capaciteiten van dieren, die hieronder aan bod komen, "weggeredeneerd" door mensen die er behoefte aan hadden om de mens een positie te geven boven het dier. Vanuit deze zelf geconstrueerde positie kon de mens zijn immorele gedrag ten aanzien van dieren rechtvaardigen. Deze rechtvaardiging zou de mens niet hebben als hij zou erkennen dat de mens in wezen een diersoort is.

Nu de mens de onderworpenheid van het dier niet meer nodig heeft voor de eigen overleving en alleen nog maar in stand houdt om economisch voordeel te behalen, wordt het tijd om het dier terug te geven wat het is ontnomen: een evenwaardig recht op vrijheid als wij mensen onszelf toebedelen.

Eigenschappen van dieren

varken als kok Kennen dieren eigenschappen als: intelligentie, bewustzijn, pijn, taal, verantwoordelijkheid, beheersing? Hebben dieren relaties? Dromen zij? Kennen zij emoties of gevoelens als: nervositeit, liefde, woede, schuld, plezier, verdriet, angst? Kan een dier voor zichzelf opkomen?

Van de meeste van deze eigenschappen kan niemand ontkennen dat dieren deze bezitten. Bij onnavolgbare eigenschappen hebben mensen een nieuwe term bedacht alsof het daarmee iets anders is. De affectie en zorg van een moeder voor haar kind wordt bij dieren moeder"instinct" genoemd, alsof men wil zeggen dat het dier, als was het een machine, "moederlijk gedrag vertoont". Laat u niet misleiden: gedrag van het dier ten opzichte van haar jongen omvat vrijwel alle eigenschappen die mensen ook hebben.

Hengelaars praten hun dierenmishandeling goed door te ontkennen dat vissen pijn, angst of stress kunnen ervaren.

Doodsbesef

Anderen menen dat het dier geen doodsbesef kent en wijzen op het fenomeen dat de meeste dieren hun dood in het slachthuis lijdzaam tegemoet treden. In de krant verschijnen echter regelmatig berichten van dieren die zich verzetten en proberen uit te breken. Soms krijgen deze dieren "generaal pardon" en worden zij door anderen opgevangen.

Je kunt je afvragen of het dier dat zich wel lijdzaam laat slachten niet soms een bewuste keuze doet om zo een eind te laten maken aan een dieronwaardig bestaan. Misschien is het nertsen-moederdier, dat haar jongen in gevangenschap doodbijt, zo gek nog niet. Zo blijven haar kleintjes in ieder geval haar ellende bespaard.

Bewustzijn

Neuroloog Antonio Damasio stelt dat alleen levende wezens bewustzijn kunnen hebben en dat het hoger ontwikkelde organisme een besef heeft van zichzelf en van de relaties die het aangaat met de buitenwereld. Aan de basis van dit besef ligt de ontwikkeling van een zelf in het brein dat nodig is om het organisme in beeld te houden. Het gaat om een laag in het organisme verankerde behoefte aan zelfregulering en zelfrepresentatie.

Uit deze theorie volgt dat dieren ook bewustzijn hebben en dat computers nooit bewustzijn kunnen hebben.

Communicatie

Salee Yasry Eden is gepromoveerd op taalexperimenten met dieren en concludeert dat dieren op hun manier intelligente en beschaafde individuen zijn met vaak een verfijnd sociaal gedrag.

In het contactblad "Relatie mens en dier" staan twee artikelen over communicatie van koeien en tussen mens en dier.

Voor een opsomming van andere argumenten die wijzen op voordelen en bewuste misleiding van en door voor- en tegenstanders van dierenrechten verwijzen wij naar de drogredenen.

Onheldere uitgangspunten en schijnlogica bij het spreken over hoe wij met dieren zouden moeten omgaan

Een drogreden (schijnreden, denkfout, sofisme) is een redenering die niet klopt, maar wel aannemelijk lijkt. Drogredenen worden vaak opzettelijk gebruikt door demagogen, maar ook door mensen die denken dat het correcte argumenten zijn. Ook in reclame komen ze veel voor, soms ten koste van dieren. Bekijk de soorten drogredenen.

Hondenhandel in Azië

honden in kooi In Azië (o.a. China, Korea, Vietnam) werden altijd al beschermde diersoorten, honden en katten gegeten. De laatste tijd begint deze praktijk ook al bio-industrie-achtige vormen aan te nemen. Voor hen is dat net zo normaal als wij het eten van varkens vinden.

Een varken is intelligenter dan een hond, maar doet dat er wat toe?

Gemeenschappelijke afstamming en gezamenlijk belang

embryo's

Wanneer we uitzoomen kunnen we zien hoe groot de overeenstemming is bij de start tussen mens en dier. We hebben een gemeenschappelijke afstamming en hebben ons verschillend ontwikkeld, maar vergeten we niet ons gezamenlijk belang: een leefbare aarde voor alles wat leeft, in vrijheid?

Welke drogreden is dit? Doe het spel

Test jezelf: welke drogreden is dit?

Tien uitspraken over dieren die je vaak hoort. Herken jij de drogreden? Na elk antwoord lees je waarom het niet klopt.

Doe het spel →

Dit artikel is onderdeel van een reeks over drogredeneringen en demagogie

Sommige argumenten worden vaak gebruikt, maar zijn niet geldig. Dat gebruiken van de zogeheten drogredenen doen voor- en tegenstanders van dierenrechten. We zetten deze ongeldige argumenten op een rij en plaatsten daar het tegenargument bij. Dit ten behoeve van een heldere en eerlijke dialoog.
Er zijn verschillende types drogredenen. Zij worden expres of per ongeluk toegepast in een discussie. Wees je daarom bewust van de uitgangspunten en integriteit van een opponent.

Hoe reageer je op drogredenen? Zes tips

Geef de ander het voordeel van de twijfel. Begin met aannemen dat het een misverstand is, geen opzettelijke misleiding. Beschuldig iemand niet te snel van opzettelijk misleiden. Zelfs bij herhaalde drogredeneringen kan iemand gewoon slecht geïnformeerd zijn of emotioneel betrokken bij het onderwerp.
Er zijn verschillende manieren om te reageren op drogredeneringen. Hier zijn enkele algemene tips.

  • Let op de context. In een vriendschappelijk gesprek of werkoverleg werkt een zachte benadering beter dan in een formeel debat. Pas je strategie aan op basis van je relatie met de ander en het doel van het gesprek.
  • Blijf rustig en emotieloos. Drogredeneringen zijn vaak bedoeld om emoties op te wekken, dus het is belangrijk om rustig te blijven en je emoties in bedwang te houden.
  • Identificeer de drogredenering. Probeer te begrijpen waar de redenering hapert - voor jezelf, niet om de ander te 'betrappen'.
  • Weerleg de drogredenering. Stel verhelderende vragen of leg uit waarom het argument niet overtuigt, zonder technische termen te gebruiken.
  • Blijf op het onderwerp. Probeer terug te keren naar het onderwerp waarover de discussie gaat en probeer de discussie te houden op een rationeel niveau.
  • Wees voorbereid. Als je weet dat je gaat praten met iemand die vaak drogredeneringen gebruikt, kan het nuttig zijn om voorafgaand aan het gesprek bepaalde feiten en argumenten te verzamelen om op terug te vallen.

Klik hier voor specifieke tips bij het beïnvloeden van dieronvriendelijk gedrag en wat wel en niet te doen bij drogredeneringen. De beweegreden om drogredeneringen te voeren ligt in de wens om macht over de ander uit te oefenen in de vorm van een machtsstrijd. Er worden in de media en de politiek veel drogredenen aangedragen en er wordt demagogie bedreven, die leidt tot spraakverwarring zonder dat iemand verantwoordelijkheid neemt.

Er zijn drogredenen voor de volgende groepen en onderwerpen

Klik hier voor voorbeelden van een drogredenering of van demagogie uit het weblog.
Een leerzaam boek over drogredenen te herkennen en te weerleggen schreef Paula Steenwinkel. Voor wie zuiver wil redeneren en reageren en beu is van discussie-trucjes.
Drogredenen, herkennen en weerleggen (bol.com).